Yeni bir sekmede açılır
Cocukluk ergenlik borderline 1024x576
Girginer

ÇOCUKLUKTA VE ERGENLİKTE BORDERLİNE DURUMLAR

Yazar: Elisabeth R. Geleerd

Çev: Suzan Uğur Girginer

Analitik literatür hastaların türü açısından incelendiğinde, yıllar içinde ilginin sürekli olarak nasıl değiştiği şaşırtıcıdır. Breuer ve Freud (1893-1895) histerik fenomenleri incelemiş, ardından Freud obsesyonel nevrozun belirti örüntüsü üzerine klasik çalışmalarını yazmıştır. Freud’un doğrudan ardılları ise dikkatlerini hastalarının karakter yapısına yöneltmişlerdir. Yaklaşık son yirmi yılda yeni bir gelişme yaşanmaktadır. Meslektaşlar, özellikle güç hastalar üzerine yapılan tartışmalarda, bu hastaların sorunlarının karakter nevrozlarından farklı olduğunu ve daha kaygı verici bir tanıya işaret ettiğini sık sık dile getirmektedirler.

Burada, belirti örüntüsünde genel bir değişim yaşanıp yaşanmadığını ya da analistlerin “psikanalizin genişletilmiş uygulanması” (Arden House Toplantısı, 1954) kapsamında farklı türde bozuklukları olan hastaları mı tedavi ettiklerini tartışmak istemiyorum. Bununla birlikte, “sınır vaka” (borderline) tanısı bir uyarı niteliği taşımaktadır. Bu uyarı hem prognoz (tedavi süreci/gidişatı) hem de tedavi açısından geçerlidir. Böylece şu tür sorularla karşı karşıya kalırız: “Bu insan, belirgin bir psikotik duruma girmeden yaşamı boyunca ne kadar yükü kaldırabilir?” Bununla bağlantılı olarak şu sorun da ortaya çıkar: “Böyle bir hasta analitik tedaviden ne ölçüde yarar sağlayabilir?” Analistler bu soruların yanıtları konusunda görüş birliği içinde değildir. Bu da bu tür vakalar üzerinde çok daha fazla araştırma yapılması gerektiği anlamına gelmektedir.

Çocuk analistleri de hastalarının çoğunun “sınır vaka” olduğunu gözlemlemişlerdir. Bu tür çocukların incelenmesi, yetişkinlerdeki borderline vakalara ilişkin bazı sorunların açıklığa kavuşturulmasına katkıda bulunabilir. Çocuklarda ve ergenlerde görülen borderline vakalara ilişkin son on iki yıllık literatürün gözden geçirilmesi, psikoz riskinin ortadan kaldırılamadığını açıkça göstermektedir. Bu bağlamda, çocuk analistlerinin bazı çalışmalarına genel bir bakış sunmak istiyorum.

Margaret Mahler, 1945 yılında “Çocukluk Psikozlarının İyi Huylu ve Kötücül Biçimleri Üzerine Klinik İncelemeler”, 1952 yılında ise “Çocukluk Psikozu ve Şizofreni” başlıklı çalışmalarını yayımlamıştır. Bu başlıklarda psikoz sorunu zaten yer almaktadır. Kötücül vakalar tanısal açıdan açık ve nettir. Bu çocuklar daha küçük yaşlardan itibaren otizm, varsanılar, sanrılar ve benzeri belirtileri kapsayan geniş bir belirti örüntüsü sergilerler.

Mahler, Benedek’in (1938) formülasyonlarına başvurur. Buna göre, ben gelişimi tatmin edici biçimde ilerleyen küçük bebek, gerilimden kurtulmanın ve gereksinimlerin doyurulmasının dış dünyadan geldiğini fark eder. Bu, annenin duygusal açlığını gidereceğine ya da onu yatıştıracağına ilişkin olağan ve güvene dayalı beklentidir. Mahler’e göre bu beklenti, doyum geciktiğinde bebeğin apati ve stupor durumuna çekilmesini önler. Bu süreçle yakından bağlantılı olan bir başka gelişme de bedensel benin giderek daha fazla farkına varılmasıdır. Bu farkındalık, zamanla anneden farklılaşmaya yol açar. Mahler, çocukluk döneminde psikozun ortaya çıkabileceği iki kritik gelişim dönemi bulunduğunu varsayar. Anneyi dış dünyanın bir temsilcisi olarak algılamayı hiçbir zaman öğrenememiş çocukları betimler. Bu çocukları “otistik” olarak tanılar. Anneleri onları en başından beri diğer çocuklardan farklı olarak tanımlar: “Hiç gülmezdi, beni fark ediyor gibi görünmezdi, hiçbir zaman şefkat göstermezdi” vb. Mahler, kendi adlandırmasıyla psikotik kopuşun, annenin algılanmasına yönelik adımın, anne yalnızca kişinin kendi benliğinin bir parçası olarak algılanacak olsa bile, atılmadığı dönemde gerçekleştiğini açıklar.

Mahler, ikinci bir çocuk grubunu ise simbiyotik tip olarak tanımlar. Anne ile çocuk arasındaki ilişki belirgindir, ancak annenin libidinal nesne yatırımı aşamasına kadar gelişmez. Bu çocuklar anneye aşırı ve çaresizce yapışırlar. Annenin ruhsal temsili, benlikle yeniden kaynaşmış durumda kalır ya da gerileyerek benlikle yeniden birleşir; benlikten ayrı değildir. Mahler’e göre bu çocuklar gerçekliğin talepleriyle ve psikoseksüel gelişimle karşı karşıya kaldıklarında bir çöküş yaşarlar. Buna göre, Ödipus kompleksinin ortaya çıktığı üç ve dört yaşlarında psikozun gelişmesi beklenebilir. Şiddetli panik tepkileri ortaya çıkar. Bunlar, anneyle ya da babayla bir olma sanrısını sürdürmek veya yeniden canlandırmak amacıyla restitüsyon belirtilerine yol açar. Akut psikoz durumunda otistik çocuk klinik açıdan simbiyotik çocuktan ayırt edilemez; ancak yaşam öyküleri incelendiğinde aralarındaki farklılıklar belirlenebilir. Mahler, otistik ve simbiyotik çocukların tedavisine ilişkin önerilerde bulunur, ancak prognozu olumsuz değerlendirir.

Mahler, 1949 tarihli çalışmasında üçüncü bir grubu daha tanımlar: sözde iyi huylu vakalar. Bu çocuklarda da engellenmeye karşı tolerans düşüktür ve anneden duygusal açıdan farklılaşma yetersizdir. Bununla birlikte, yapısal gelişimleri daha iyi olduğu için çöküş daha ileri bir dönemde ortaya çıkar; belirti örüntüsü ise daha sinsi ilerler ve subakut (ani başlangıçlı ile kronik arasında yer alan ve daha yavaş gelişen bir seyir gösteren durum) bir nitelik taşır. Bu çocuklar “nevroz benzeri” savunma mekanizmaları kullanırlar. Bu tür vakalar daha önce çeşitli nevroz biçimleri ve davranış bozuklukları kapsamında değerlendirilmiştir. Mahler, psikozlardan genetik ya da yapısal özelliklere ilişkin etmenlerin sorumlu olduğu görüşündedir. Bu üçüncü gruptaki bazı çocuklar da aileleri tarafından, ebeveynleriyle hiçbir zaman ilişki kurmamış çocuklar olarak tanımlanmıştır.

Annemarie Weil, 1963 yılında “Çocukluk Şizofrenisinin Bazı Vakalarında Klinik Veriler ve Dinamik Değerlendirmeler” ile “Çocukluk Döneminde Benliğin Bazı Gelişimsel Bozuklukları Üzerine” başlıklı iki çalışma yayımlamıştır. Weil, Mahler’in otistik ve simbiyotik çocuklarda görülen belirtilere benzer bazı belirtileri son derece açık biçimde betimler. Bu belirtileri doğrudan psikotik olarak değerlendirmese de psikozla ilişkilendirir. Weil’in vakalarında da aile üyeleri, bu çocuklardan bazılarının en başından beri farklı olduklarını bildirmişlerdir. Bir anne, anamnez alınırken ona şöyle demiştir: “Ailemde yaşayan şu küçük oğlanı hiç tanımıyorum; o, diğerlerinin hepsinden o kadar farklı ki.”

Weil, tek başına tanı koydurabilecek özgül belirtilerin bulunmadığını belirtir. Tanıyı belirleyen, klinik tablonun bir bütün olarak değerlendirilmesidir. Genel olarak bu çocuklarda yapısal örgütlenme yetersizliği, kişiliğin bütününde yoksullaşma ve sıklıkla dürtüsel işleyişte bozukluk görülür. Ben gelişimleri belirgin biçimde gecikmiştir; buna karşılık motor ve zihinsel gelişimleri gecikmemiştir. Ayrıca çok sayıda kaygı ya da kaygı eşdeğeri belirti, başka bir deyişle nevrotik belirti yaşarlar. Nevrotik çocuklarda gelişimsel bozukluklar daha sınırlıdır. Bu çocukların belirtileri, Weil’in vakalarında görüldüğü kadar zengin, çeşitli ve birbirinin yerini alabilir nitelikte değildir. Weil’in vakalarında ise belirtiler çok daha akışkandır; öyle ki birkaç hafta içinde bir belirti ortadan kalkabilir ve yerini başka bir belirtiye bırakabilir. Bununla birlikte, nevrotik belirti örüntüsü ile psikotik belirti örüntüsü arasındaki temel fark, ben bozukluğunun obsesyonlar, fobiler ve serbestçe dolaşan kaygıyla bir arada bulunmasıdır. Bu çocukların gelişimlerinde birçok alanda bozukluklar görülür. Beslenme ve uyku sorunları yaşarlar; motor hareketlerin ya da dil gelişiminin belirgin biçimde gecikmesi veya hızlanması söz konusu olabilir. Bu durumlara zaman zaman yaşamın ilk dönemlerine ilişkin olağanüstü güçlü bir hatırlama yeteneği de eşlik eder.

Weil, bu özelliklerin bazılarının nevrotik çocuklarda da görülebildiğini vurgular. Belirleyici ve karakteristik olan, bu belirtilerin çeşitliliği ve belirli bir yaş döneminin ötesinde de varlıklarını sürdürmeleri, ayrıca bebeklik döneminden itibaren tepkilerin ve dürtülerin aşırı ya da yetersiz yoğunlukta olmasıdır. Bu tür çocukların nesne ilişkileri de olgunlaşmamıştır ve sosyal bağları zayıftır. Weil de bu bozuklukların nedenini farklı bir doğuştan yapıda görür. Psikotik ya da sınır durumundaki çocuğun yapısal açıdan farklı olduğunu düşünen klinisyenler, nedenleri çok sayıda etkende arayanlara kıyasla daha az iyimser bir prognoz öngörürler. Ailelere karşı da farklı bir tutum benimser ve onları suçluluk duygularından kurtarmaya çalışırlar. Bu tür vakalarda, çevrenin etkisine neyin, doğuştan gelen yapıya ise neyin atfedilmesi gerektiğini belirlemek güç, hatta çoğu zaman olanaksızdır. Bu çocukların kendileri de en hafif travmalara bile anormal tepkiler verir ve bu tepkiler kişiliklerini değiştirebilir. Ayrıca anormal tepkiler, çevrenin bu çocuklara yönelik tutumunun değişmesine de yol açabilir (Coleman, Kris ve Provence, 1953).

Weil, bir vakayı boylamsal olarak incelediği çalışmasında, gelişimin her aşamasında görülen yaygın ve farklılaşmamış belirti örüntüsünü çarpıcı biçimde ortaya koyar. Hasta, tuhaf ve alışılmadık davranışlar sergileyen bir yetişkine dönüşmüştür. Sanrısal düşünceler ya da belirgin bir psikozun başka belirtileri bulunmamakla birlikte, ilişki kurma kapasitesindeki zayıflık ve -mış gibi davranma özellikleri varlığını sürdürmüştür. Tepkilerin yoğunluğu, çocukluk ve ergenlik dönemlerine kıyasla azalmış; geriye “kişilik yoksullaşması” denilen durum kalmıştır.

Boston’daki Putnam Center ile New York’taki Child Development Center’ın her ikisi de çocukların annelerinden ayrışmayı başaramadıkları vakalar bildirmiştir. Bu çocuklar, Mahler’in simbiyotik vakalarına benzerlik gösteriyor, ancak gerçek anlamda psikotik belirtiler sergilemiyorlardı. Annelerin bebekleriyle kurdukları ilişkiye yakın bir ilişki biçimini temel alan tedavi yöntemleriyle bu çocukların tümüne yardımcı olunabilmişti. Çocuklara, benliği parçalanmış atipik vakalar tanısı konmuştu. Her iki merkezdeki vakalarda da normdan önemli sapmalar görülüyordu; ancak Mahler’in vakalarından farklı olarak, belirgin bir psikotik kopuş söz konusu değildi.

1946 yılında “Çocuklukta Psikoz Sorunu” başlıklı bir çalışma yayımladım. Bu çalışmada, Weil’in (1953), Beata Rank’ın (1950), Harley’nin (1951), Alpert’in (1953), Maenchen’in (1953) ve Rochlin’in (1953) vakalarındakilere benzer belirtiler gösteren bazı çocukları ve ergenleri betimledim. Bununla birlikte, bu çocukların çoğu ergenlik döneminden sonra ya da ergenlik sırasında açıkça psikotik bir görünüm sergilemeye başlamıştı; Weil’in vakalarında ise durum böyle değildi. Karşılaştırmalı bir çalışmada bu vakalar, ağırlık dereceleri bakımından Mahler’in iyi huylu şizofreni vakaları ile Weil’in vakaları arasında sınıflandırılabilirdi.

Weil’in vakalarında olduğu gibi, bu çocuklarda da yetersiz engellenme toleransı, duygusal olgunlaşmamışlık, eşitsiz bir gelişim, denetlenemeyen dürtüsel itkiler, toplumsal uyumsuzluk ve bir dizi nevrotik belirti görülüyordu. Çocuk ya da ergen olmalarına bakılmaksızın, hepsine tanı koymak güçtü. Gerçeklikle temaslarını sürdürüyor ve sanrısal düşünceler sergilemiyorlardı. Ancak yalnız kaldıklarında ya da engellenmiş hissettiklerinde fantezilerine çekiliyor veya şiddetli öfke patlamaları yaşıyorlardı. Bu aşırı uyarılma durumlarında gerçeklikle temaslarını yitirdiklerini ve bir saldırgana karşı kendilerini savunuyormuş gibi davrandıklarını bildirmiştim. Fiziksel bir saldırıya uğradıklarına inanıyor gibiydiler; başka bir deyişle, aşırı uyarılma sırasında paranoid bir durum sergiliyorlardı. Örneğin, kimse onlara dokunmadığı halde, “Bırak gideyim, canımı yakmayı bırak!” diye bağırıyorlardı. Nevrotik çocuklarda öfke nöbetini durdurmak amacıyla çoğu zaman yararlı olabilen sert bir fiziksel müdahaleyle bu çocuklar sıkıca tutulduğunda ise yalnızca paranoid düşünceleri pekiştirilmiş oluyordu.

Bu çocukların birçok davranışının, kendilerinden çok daha küçük çocukların davranışlarıyla karşılaştırıldığında anlaşılabileceğini belirtmiştim. Bir yetişkinin, yani anne yerine geçen bir kişinin kendilerini sevdiğini hissettiklerinde iyi davranıyor ve ilişki kurabiliyorlardı. Ancak bu yetişkin başka bir kişiye ya da başka bir şeye yöneldiğinde, artık sevilmediklerini düşünüyor ve ya içlerine kapanıyor ya da düşmanca ve saldırgan davranışlar sergiliyorlardı. Çok daha küçük bir çocuk gibi, herhangi bir grubun içinde işlev göremiyorlardı; çünkü bu, sevgi nesnesini başkalarıyla paylaşmaları anlamına gelecekti. Sevgi nesnesini denetimleri altında tutmaları gerekiyordu. Gerçeklikle bağlarını koruyabilmek için sevgi nesnesinin yanlarında bulunmasına da ihtiyaç duyuyorlardı. Bu durumu ifade etmek üzere “gerçeklik aralığı” (reality span) terimini önerdim.

Bu çocuklar, anneleri yanlarında bulunmadığında da onu bir nesne olarak zihinsel dünyalarında koruyabilecek ölçüde duygusal bağımsızlık kazanmamışlardı. Sınır durumundaki hastanın gerçeklik aralığı dardır. Benedek’e (1938) göre benliğin normal gelişiminde önemli bir etken olan, doyumun gerçekleşeceğine güvenle inanma kapasitesi gelişmemiştir.

Mahler, Rank ve diğerlerine göre, simbiyotik tipteki psikotik çocuklarda gelişim, henüz farklılaşmamış benlik evresinde duraklar. Bu evrede küçük çocuk kendisini annesiyle bir bütün olarak yaşantılar ve kendisinin nerede başlayıp annesinin nerede sona erdiğini henüz bilmez. Kendini, annesinin yokluğunda da varlığını sürdürebilen, kendi başına bir bütün olarak algılayamaz. Aynı şekilde, annesini de kendisi yanında bulunmadığında bile yaşamını sürdürmeye devam eden ayrı bir kişi olarak deneyimleyemez.

Anne yanında olmadığında, doyuma ulaşması ve gereksinimlerinin karşılanması ona olanaksız görünür. Mahler ve ben, benlik gelişiminin yetersiz ya da ketlenmiş olduğunun bir başka belirtisini, daha uygun bir gerçeklik sınaması lehine tümgüçlülük fantezilerinden vazgeçememe durumunu bildirdik. Bununla birlikte, yaşamın ilk yıllarındaki ruhsal gelişim hakkında açık bir tasarım oluşturabilmemiz için çok daha fazla araştırmaya ihtiyaç olduğu kanısındayım. Bu nedenle, gelişimin hangi noktalarında duraklama ya da kopuş meydana geldiği konusunda aşırı kesin yargılara varmaya kendimizi kaptırmamamız gerekir. Annenin henüz etkili biçimde algılanmadığı evre ile çocuğun kendisini hala annesinin bir parçası olarak yaşantıladığı evreyi birbirinden ayırmak için gerekli bilgiye şimdiden sahip olup olmadığımızdan kuşku duyuyorum. Bu evrelerde tümgüçlülük fantezilerinin nasıl, nerede ve ne zaman geliştiğini kesin olarak bilmiyoruz.

Hartmann, Kris ve Loewenstein’ın (1946) görüşüne katılarak benliğin bir bölümünün altbenden gelişmediğini varsayarsak, ruhsal yaşamın en başından itibaren ilkel bir benliğin var olduğunu kabul etmemiz gerekir. Bu durumda, ister kötücül ister iyi huylu isterse sınır durumunda olsun, bütün psikozlarda benlik daha başlangıçtan itibaren normdan sapmaktadır. Dolayısıyla yalnızca duygulanım bozuklukları değil, dokunsal yaşantı alanında da bozukluklar beklememiz gerekir. Bunlar örneğin sıcaklığa verilen tepkilerde (Bak), mukoza tepkilerinde (Spitz, 1955) ya da görsel uyaranlara verilen tepkilerde (Greenacre, 1947) ortaya çıkabilir. Psikanaliz, nörofizyoloji ve doğrudan gözlemler yoluyla bu sorunların daha da açıklığa kavuşması beklenmektedir.

Benlikteki sapmaların derecesi ve çeşitliliği, bu çocuklardan hangilerinin çocuklukta, ergenlikte ya da ancak yetişkinlik döneminde belirgin psikoz belirtileri göstereceğini, hangilerinin ise her zaman sözde sınır vakaları olarak kalacağını belirleyecektir. Sınır durumundaki hastaların ve nevrotiklerin klinik görünümleri arasında kesintisiz bir geçiş vardır. Sınır vakalarının birçoğu, Katan’ın (1950) hastalarına benzerlik gösterir. Katan, bu hastaların klinik durumunu “psikoz öncesi evre” olarak tanımlamıştır. Psikoz öncesi evre, akut psikotik durumlarla dönüşümlü olarak ortaya çıkabilir, ancak bunun böyle olması zorunlu değildir. Akut psikotik belirtilerin görüldüğü vakalar tanı açısından sorun oluşturmaz. Tanı koymanın güç olduğu vakalar, sınır vakalarıdır.

Bütün araştırmacılar, kendisini bütünüyle çevresinden soyutlamış bir çocuğun bile çevresiyle belirli bir ilişki kurmasının sağlanabileceği konusunda hemfikirdir. Escalona (1948), bir tedavinin gerçekten köklü bir değişiklik meydana getirip getiremeyeceği sorusunu ortaya atar. Çeşitli kurum ve kliniklerde ruhsal bozuklukları olan çocuklar, hem çevresel düzenlemeye dayalı tedavi yöntemleriyle hem bireysel psikoterapiyle hem de psikanalizle tedavi edilmektedir. Sonuçta, farklı benlik bozukluğu biçimleri için hangi tedavi yönteminin uygun olduğunun boylamsal araştırmalarla belirlenmesi gerekecektir.

1946 tarihli çalışmamda geri çekilme belirtisini, Anna Freud ve Dorothy Burlingham’ın (1943, 1944) küçük çocuklarında görülen belirtiyle karşılaştırdım. Ailelerinden ayrıldıktan sonra bu çocuklar annelerini yeniden tanıyamıyor, ancak ailenin diğer üyelerini tanıyabiliyorlardı. Bununla birlikte, anne sabırlı bir sevgi ve ilgi gösterdiğinde ve çocukla yeniden temas kurulduğunda çocuklar anneyi tekrar kabul ediyorlardı.

Psikotik ve sınır durumundaki çocuklar ise anne yalnızca bir anlığına yanlarından ayrıldığında ya da koşulsuz sevdiği biri olarak algılanmadığında bile anne kaybı duygusunu yeniden yaşarlar. Bu çocuklar daha sonra annenin henüz kendileri için var olmadığı bir evreye mi gerilerler? Otistik mi olurlar? Yoksa gerçeklikle bağlarını yitirir ve anneyi gerilemiş bir durumda içlerinde mi tutarlar?

Aşırı uyarılma durumunun başlangıcında nesneden vazgeçilmez; bunun yerine nesne, tümgüçlü bir saldırgan olarak yaşantılanır. Ancak aşırı uyarılma fırtınası sırasında gerçeklikle ilişkinin nasıl giderek zayıfladığını, çocuğun giderek daha yoğun ve farklılaşmamış bir saldırganlık içine girdiğini ve temasını yitirdiğini gözlemlemek çarpıcıdır. Belirgin bir gerilemenin gerçekleştiği izlenimi edinilir (Mahler, 1948; Rank, 1949).

Bu tür çocukların analizi, tümgüçlülük fantezilerini sürdürebildikleri ve sevgi nesnelerini denetimleri altında tutabildikleri sürece az çok uygun davranabildiklerini ve davranışlarının çevreyi rahatsız etmediğini gösterir.

1948 yılında, yedi buçuk yaşındaki psikotik bir erkek çocuk olan Alan’ın analizini ayrıntılı biçimde betimledim. Alan, bu tür çocuklar için tipik bir gelişim süreci geçirmişti. Daha en başından itibaren diğer çocuklardan farklı görünüyordu. Ekonomik kriz sırasında ailenin ikinci oğlu olarak dünyaya gelmişti. Babası depresyona girmiş ve karısından yoğun ilgi beklemeye başlamıştı.

Çocuk hiçbir zaman iyi yemek yiyen biri olmamıştı. Biberonunu bitirmesi yaklaşık iki saat sürüyordu. Oturabilir hale geldiğinde lazımlığa oturtulmuş ve tuvaletini yapana kadar orada kalmaya zorlanmıştı. Annesi, büyük oğluyla birlikte dışarı çıktığında onu sık sık saatlerce orada bırakıyordu. Alan, tuvalet çanağındaki suyla oynamaya alışmıştı. Daha sonra ellerini ileri geri sallama ve kollarını savurma biçiminde bir tik geliştirdi. Annesi geri döndüğünde yüzünde beliren kaybolmuşluk ifadesini hatırlıyordu.

Bir yaşındayken tuvalet alışkanlığını kısmen kazanmıştı. Üç yaşına geldiğinde altını artık pek ıslatmıyordu, ancak bu davranışından hiçbir zaman bütünüyle vazgeçmedi. Ödipal fantezilerin geliştiği iki buçuk ile üç yaşları arasında dışkıya giderek artan bir ilgi göstermeye başladı. Zamanının büyük bölümünü köpeğin dışkısıyla ve kendi dışkısıyla oynayarak geçiriyordu.

Anaokulunda ve ilkokulda kontrol altına alınması çok güçtü. Diğer çocuklarla ancak lider olabildiğinde ve onlar da kendi fantezi oyunlarına katıldığında oynuyordu. Boşaltım işlevlerine duyduğu belirgin ilgi devam ediyordu. Diğer çocukların cinsel organlarına da dokunuyor ve köpeklerle cinsel içerikli oyunlarını sürdürüyordu. Evde babası, her akşam işten döndüğünde onu “eğitmek amacıyla” dövüyordu.

Bu çocukta fantezilerin ne kadar kolay biçimde gerçek ve korkutucu bir nitelik kazanabildiğini betimlemiştim. Genel olarak aşırı uyarılma fırtınalarında olduğu gibi, Alan’da da gerçeklik sınaması devre dışı kaldığında fantezi yaşamı üstünlük kazanıyordu. Bu durum, sevgi nesnelerinden birinin onu hayal kırıklığına uğratmasıyla ya da bir fantezinin onu bütünüyle kuşatmasıyla ortaya çıkıyordu. Gözlemci, farklı içerik ve düzeylerdeki korkutucu fantezilerin çığ gibi büyüdüğü izlenimini ediniyordu. Bu fantezilerin tümü, yaşam ve ölüm üzerine bir saldırıyla ilgiliydi. Yalnızca çocuğun benliğinin fanteziler tarafından kuşatıldığını ve güçsüz bırakıldığını söyleyebilirdik.

Saldırıya uğradığı fantezisine karşı geliştirdiği savunma mekanizmalarını, çevresini tümgüçlü bir denetim altında tutma ve tümgüçlü saldırganlarla özdeşleşme girişimi olarak tanımlamıştım. O dönemde, bu çocuğun dinamiğinin altında yatan mazohizmi tartışmamıştım.

İncelediğim başka bazı çocuklar gibi Alan da cezalandırılmayı kışkırtıcı bir biçimde teşvik ediyordu. Saldırgan ruh halleri açıkça cinsel bir nitelik taşıyordu. Adeta korktukları misillemenin gerçekleşmesi için haykırıyorlardı. Bir mazohiste özgü biçimde Alan benden kendisini dövmemi isteyebiliyordu; çünkü “Size hükmedebilmem gerekiyor,” diyordu. En azından dövülerek güç kullanabildiğini hissediyordu. Ayrıca acı verici bir durumda da olsa, bu yolla sevgi nesnesi üzerindeki denetimini sürdürebiliyordu.

Analiz sırasında cinsel ilişkinin Alan için iki kişinin karşılıklı olarak birbirine saldırması ve zarar vermesi anlamına geldiği ve bu sırada kendisini saldırganla özdeşleştirdiği açıklık kazandı. Kurbanla özdeşleşmesi ve bunun altında yatan mazohizmi, onu ergenlik döneminde yeniden gördüğümde açığa çıkarılabildi. Okulda diğer erkek çocukların onun “pantolonunu çıkardıklarını” anlattı. Ne kadar çaresiz kaldığını ve kendisini savunamadığını söyledi. Daha önceki çalışmamda, Alan’ın edilgenliği ve mazohizmiyle bağlantılı olan eşcinselliğini analize getirmesinin mümkün olmadığını bildirmiştim.

Yüksek bir zeka katsayısına sahip olmasına rağmen, yalnızca tek başınayken ve bir öğretmenle çalıştığında, üstelik ancak öğrenmek istediği şeyler öğretildiğinde öğrenebiliyordu. Bu koşullarda bile sık sık aşırı uyarılma durumları ve taşkınlıklar ortaya çıkıyordu. Öğrenme durumu onun için denetimi elinde bulunduramamak anlamına geliyordu; kendisini edilgen bir konuma yerleştirilmiş hissediyor ve bu durum onu umutsuzluğa sürüklüyordu. Fantezi kurduğunda da aynı şey oluyordu. Zihninden art arda korkutucu düşünceler geçiyordu. Dışsal bir durum olan öğrenme ya da içsel bir durum olan fantezi yaşamı olsun, bir durumu denetleyemediğini hissettiği anda gerçeklikle ilişkisini nasıl yitirdiğini gözlemlemek son derece çarpıcıydı. Bu durumda sevgi nesnesi, örneğin öğretmen, bir saldırgana dönüşüyordu. Gerçeklik içinde işlev görebilmesi, bir anne figürüyle kurduğu ilişkinin iyi olmasına bağlıydı. Onu denetleme gereksinimi, terk edilme kaygısıyla bağlantılıydı. Bu durum, annelerini bir an olsun gözlerinin önünden ayıramayan bir iki yaşındaki birçok çocuğun paniğine pek çok açıdan benzemektedir. Örneğin bu yaştaki birçok çocuk uykuya dalmakta güçlük çeker. Anne kaybı ya da anneden uzak kalmak, sınır durumundaki çocuk için saldırıya uğramak ve yok edilmeye terk edilmek anlamına gelir.

Alan’ın fantezilerinde her zaman güçlü ve güçsüz birer figür bulunuyordu. Güçsüz olan, fantezilerinde neden güçlü olanın iyi niyetine güvenemiyordu? Güçlü bir varlığa duyulan bu güven eksikliğinin içsel-ruhsal bir örüntüsü olup olmadığını merak ediyorum. Aşırı uyarılma fırtınası sırasında gözlemci, bir taşkınlık ya da su baskını yaşandığı izlenimine kapılır. Alan’ı resim yaparken ve fantezi oyunları oynarken izlediğimde de benzer bir izlenim edinmiştim. Bir fantezi diğerini doğuruyor, her biri bir öncekinden daha korkutucu ve tuhaf hale geliyordu. Artık hiçbir farklılaşma kalmıyordu. Fanteziler, ruhsal-cinsel gelişimin bütün evrelerinden kaynaklanıyordu. Hem cinsel hem de saldırgan nitelikteydiler. Bu durumu ancak çocuğun fantezileri, yani altbeni tarafından alt edildiği ve benliğinin bütünüyle çaresiz kaldığı bir durum olarak algılayabiliyordum.

Çocuk panik içindeydi. Benim görüşüme göre benliğin bu çaresizliği, sınır vakaları için patognomoniktir, yani bu vakalara özgü tanısal bir belirtidir. Beata Rank, 1949 yılında çocukların aşırı uyarılma sırasında yaşadıkları durumu panik olarak adlandırmıştı. Bu durumun temelinde akut kaygı bulunur. Ancak buradaki kaygı, bir sinyal kaygısı değil, travmatik kaygıdır. Bu noktada Greenacre’ın (1951) görüşüne katılıyorum. Greenacre, sınır durumlarındaki kaygıyı sinyal kaygısı olarak değil, “temel kaygı” olarak ele almıştır. Bu sonuca, doğum öncesi dönemdeki ve yenidoğanlık dönemindeki tepkileri ayrıntılı biçimde inceleyerek ulaşmıştır. Uyarılmanın artması, erken dönemdeki kaygıya yatkınlığı artırır. Greenacre’a göre bu durum, narsisizmin güçlenmesine ve gerçeklik duygusunun yetersiz gelişmesine yol açar.

Bu panik durumlarını, Mahler’in küçük bebekte “organizmanın sıkıntı durumu” olarak adlandırdığı durumla karşılaştırıp karşılaştıramayacağımızı merak ediyorum. Bu olgu, gereksinimlerin doyurulacağı beklentisinin henüz gelişmediği dönemde ortaya çıkar (Benedek, 1938; Hartmann, Kris ve Loewenstein, 1946). Bu dönem, anneyle en erken nesne ilişkisinin başlangıcından önce gelir ya da bu başlangıçla eşzamanlıdır. Söz konusu evre, bedensel duyumların giderek daha fazla algılanmasıyla karakterizedir. Normal gelişim sürecinde bu durum, benlik ile dış dünya arasında aşamalı bir farklılaşmaya yol açar (Anna Freud, 1953).

Dolayısıyla psikozlarda ve sınır vakalarında benlik, içsel güçler karşısında her zaman çaresizdir. Dış dünya ile benlik arasında yeterli bir ilişki bulunmadığından dış dünya, sürekli olarak tehlikeli bir dış güç ya da kişi biçiminde yaşantılanır. Uyum sağlamanın ve kurtuluşun tek olası yolu, dış dünya üzerinde tümgüçlü bir denetim kurmaktır. Buna göre tümgüçlülük gereksinimi, benliğin çaresizliğinin ve korunmasızlığının bir ölçütü olarak kabul edilebilir. Normal gelişim sürecinde tümgüçlülük fantezilerinden vazgeçilmesini sağlayan belirli gerçeklik sınaması biçimleri, benlik gelişiminin bu aşamasında denenemez bile; çünkü bunlar, düşmanca güçlerin insafına terk edilmek gibi yaşantılanacaktır. Ayrıca gerçeklik sınamasının işlevi hala bütünüyle anneyle kurulan ilişkinin niteliğine bağlıdır ve anne-çocuk bütünlüğünün bozulmamış olmasını gerektirir.

Anneyle kurulan nesne ilişkisinin zayıflığı nedeniyle yeterli miktarda dürtü enerjisinin nötralize edilemediği ve bunun, benliğin birçok işlevindeki yetersiz gelişimi açıklayabileceği düşünülebilir. Bu işlevler arasında, benliğin çatışmasız alanının hizmetindeki savunma işlevlerinin oluşması ve benliğin sentezleyici işlevleri de yer alır.

Hartmann, “Şizofreninin Metapsikolojisi Üzerine” (1953) başlıklı çalışmasında şizofreni hastasının benliğini, başlangıçtan itibaren bozulmuş bir benlik olarak tanımlar. Benlik ile nesne arasında yeterli bir farklılaşma bulunmadığına dikkat çeker. Dürtü enerjisinin yeterince nötralize edilememesi nedeniyle benliğin savunma işlevi zayıflamıştır. Bergman ve Escalona’nın (1959) belirttiği gibi bu durum daha erken çocukluk döneminde de mevcuttur ve uyaran eşiğinin düşüklüğüyle kendini gösterir. Hartmann, gerçeklik duygusundaki bozulmayı nesne ilişkilerinin yeterince gelişmemesinin bir sonucu olarak açıklar. Psikotik olmayan vakalarda da gereksinimlerin doyurulmasından bağımsız olarak sürdürülen bu nesneleştirme (objectivation), kendi başına enerjinin nötralize edilmesine yol açar.

Vakalarımda, dilin kullanımına ve dille kurulan ilişkiye dair bir bozukluk dışında, Hartmann’ın şizofreni hastalarında betimlediği bozuklukların aynısı görülmektedir. Şimdi kendi vakalarımdan ikisini sunmak istiyorum.

İlk vaka, ergenlik döneminde psikanalitik tedavi gören on sekiz yaşında bir genç kadına ilişkindir. Ailesi artık onunla başa çıkamayacağını düşündüğü için genç kadın o sırada, çocuğu olmayan teyzesinin yanında, evinden uzakta yaşıyordu. Bu kız da tipik biçimde, küçük yaşlarından itibaren sorunlu bir çocuk olmuştu. Küçük bir çocukken annesine aşırı derecede yapışıyordu. Annesi, küçük kız kardeşi doğana kadar onun isteklerini olabildiğince yerine getirmişti. Hasta, bu kız kardeşinden daha en başından itibaren hoşlanmamış, ona acımasızca sataşmış ve eziyet etmişti. Uykusu her zaman kötüydü ve anne babasının yatak odasının kapısının açık kalmasında ısrar ediyordu. Tuvalet alışkanlığını kazanma döneminde de sorun çıkarmış ve ergenlik dönemine kadar yatağını ıslatmıştı. Hiç arkadaşı olmamıştı ve diğer çocukların alay etmesinden korkuyordu. Evde sürekli disiplinsiz davranıyor, bütün aile onun öfke nöbetlerinden korkuyordu. Başvurdukları psikiyatristler, anne babaya onun isteklerini yerine getirmelerini ve davranışlarına müdahale etmemelerini önermişlerdi.

Dokuz yaşındayken “panik” yaşadığından yakınmaya başladı. O sırada ailesi başka bir şehre taşınmayı planlıyordu. Taşınma günü onun “belirtisi” ortaya çıktı. “Panik” denilen bu durum, zaman zaman korkunç, kolik benzeri mide ağrıları biçiminde kendini gösteriyordu. Hasta bu sırada son derece dramatik, kendi deyimiyle “histerik” davranıyordu. Çevresindekilere, sanki onları yutmak istercesine yapışıyor; çok fazla ilgi ve şımartılma talep ediyordu. Hastalanmaktan korkuyor, sürekli doktor kontrolünde bulunuyor ve peş peşe farklı uzmanlara başvuruyordu. Bütün duygusal tepkileri aşırı yoğunluktaydı.

Zeki olmasına rağmen okulda dersleri takip etmekte güçlük çekiyordu. Çekici bir görünümü vardı ve neredeyse yalnızca dış görünüşüyle ilgileniyordu. Özellikle kaygılı olduğu dönemlerde olmak üzere, neredeyse her gün kendisine yeni giysiler alıyordu. Hiç kimse onun karşısına çıkmaya ya da ona karşı gelmeye cesaret edemiyordu; çünkü böyle durumlarda kaygı verici sahneler çıkarıyordu. Bunlar, çocukluk dönemindeki öfke nöbetlerinin devamı niteliğindeydi. Anne babasını, kendisini kardeşlerinden daha çok sevdiklerine dair güvence vermeye zorluyordu.

Analiz sayesinde güdüleri hakkında önemli ölçüde içgörü kazandı ve bunlar hakkında oldukça akıllıca konuşabiliyordu. Ancak terapötik açıdan bakıldığında bu içgörü, davranışlarında hiçbir değişiklik yaratmamıştı. Edindiği entelektüel içgörünün, davranışlarını kendisi için daha anlaşılır kıldığı ve bu nedenle bir rahatlama sağladığı izlenimini edinmiştim. Davranışlarını annesiyle uzun konuşmalar yaparak açıklayabiliyordu.

Benimle yaptığı analiz sırasında, herkes ve her şey üzerinde güç ve denetim kurması gerektiği ortaya çıktı. Hükmeden kişi olmak zorundaydı. Bunların birçoğu cinsel fantezilerle bağlantılıydı. En küçük kız kardeşini seviyordu; ancak onu düşündüğünde birden aklına şu düşünce geliyordu: “Sen bilmiyorsun ama sana tecavüz edeceğim.” Kapsamlı mastürbasyon fantezileri vardı. Bu fantezilerin tümü, kendisinin çaresiz durumda olduğu, birçok erkek tarafından bağlandığı ve bütün bedeninin uyarıldığı durumlarla ilgiliydi.

Hasta gerçekten de sürekli bir uyarılma halindeydi. Babası da dahil olmak üzere bütün erkekleri baştan çıkardığını hayal ediyordu. Baştan çıkarma gereksinimi, bütün erkekler üzerinde güç sahibi olmanın bir yolu olarak çözümlenebiliyordu. Ancak bu gereksinimin ardında, aslında hiçbir şey olmaktan, içinin boş olmasından, aşağılanabilecek ve anal ya da genital açıdan istismar edilebilecek biri olmaktan duyduğu yoğun korku gizleniyordu.

Cinsel ilişkilerinde sevgilisine sahip olmak, onun bedenini ve onun içinden geçerek ısırmak istiyordu. Oysa gerçekte bütünüyle kuşatılmayı, sevgilisiyle bir bütün olmayı arzuluyordu. Orgazm yaşamıyor ve sevgilisinin orgazm olmasına tahammül edemiyordu. Sevgilisi orgazm olur olmaz korkunç sahneler çıkarıyor ve geri çekilmek istiyordu. Cinsel ilişkideki asıl amacı, anneyle kurulan birliğin yeniden tesis edilmesiydi.

Çocukluk dönemindeki mastürbasyon biçimlerinden biri anal nitelikteydi. Hasta dışkılama gereksinimi duyduğunda tuvaletin kapısının önünde duruyor ve dışkısını tutuyordu. Bedensel işlevleri üzerinde bu şekilde denetim kurmak ona uyarıcı bir haz veriyordu. Bazen bunun ardından bir kramp geçiriyordu. İlerleyen yıllarda ortaya çıkan mide ağrıları da anal denetim kurmaya yönelik bu fanteziyle ilişkilendiriliyordu.

Çocukluk dönemindeki “panik”, evden taşınıldığı sırada ortaya çıkmıştı; çünkü başka bir şehre taşınma olasılığı, kaygı uyandıran önsezilerle bağlantılı hale gelmişti. Kramp ise onun tümgüçlü bir denetim kurmaya yönelik girişimiydi.

Daha sonra kendi geçimini sağlamak için çalışmaya başlaması gerektiğinde de benzer bir durum analiz edilebildi. Yalnızca tanınmış isimlere sahip şirketlere ve yeni, etkileyici binalarda bulunan işyerlerine başvurmak istiyordu. Bu, tümgüçlü bir varlıkla bütünleşme girişimi olarak anlaşılabilirdi. İş görüşmelerinde işvereni kendisini işe almaya her zaman ikna edebiliyordu. Ancak işe kabul edildiğinde hiçbir zaman çalışmaya başlamıyordu. Buna “panik” engel oluyordu.

Çalışmak, ikincil bir konumda bulunmak, sömürülmek ve başkalarının insafına kalmak anlamına geliyordu. Aynı zamanda evini ve annesini terk etmek demekti. Bu durum onda öylesine yoğun bir çaresizlik duygusu yaratıyordu ki “panik” ortaya çıkıyordu. Hareket halindeki bir trene bindiğinde ise ayrılmaya ilişkin bu panik kaygısı ortadan kalkıyordu. Tren güçlü ve kudretli bir nesneydi ve hasta onunla bir bütün oluşturuyordu. Tren durur durmaz “panik” yeniden başlıyordu. Bazen panik yerine kramp geçiriyordu; bu, tümgüçlülük elde etmenin ilk biçimiydi.

Ailede psikoz vakaları bulunmasına rağmen hastada belirgin psikotik belirtiler yoktu. Açıkça sanrısal düşünceleri bulunmuyor ve gerçeklikle bağı kopmuyordu. Bununla birlikte, uzun süredir devam eden ruhsal bozukluklar, engellenmeye tahammülsüzlük, nesne ilişkilerindeki yoksulluk, aşırı yapışan bağımlılık, toplumsal uyumun zayıflığı ve şiddetli panik nöbetleri, nevrotik düzeyi aşan bir uyumsuzluğa işaret ediyordu.

İkinci hasta, on sekiz yaşında psikotik bir çöküş yaşadı; ancak bu durumdan kısa sürede toparlandı. Gelişim öyküsü, diğer hastanınkine birçok açıdan benziyordu. Emzirme ve tuvalet alışkanlığının kazandırılması dönemlerinde görünürde herhangi bir sorun yaşanmamış olsa da annesi, iki üç yaşlarındayken onunla saklambaç oynadığı sırada ortaya çıkan panik durumlarını hatırlıyordu. Güçlükler, hasta iki buçuk yaşındayken kız kardeşinin doğumuyla başladı. Bebekten nefret ediyor ve onu her bakımdan denetimi altında tutuyordu. O zamandan itibaren onunla başa çıkmak güçleşmişti; çünkü en basit günlük işler bile bir mücadeleye dönüşüyordu. Uysal ve sevimli bir çocuk olan kız kardeşi, yoğun rekabet duygularının sürekli bir kaynağıydı. Aile, hastaya disiplin kazandırmaya çalıştı. Sonunda babası, odasında asılı duran bir kayışla onu dövmeye başladı. Hasta dayak yemekten korkmasına ve buna içerlemesine rağmen kötü davranışlarından vazgeçmedi. Boyun eğmek ve kurallara uymak, onun için güç duygusunu yitirmek anlamına geliyordu. Ayrıca cezalandırılmayı mazohistik bir doyum elde etmek amacıyla da kışkırtıyordu. Mazohizm, mastürbasyon fantezilerinde de kendini gösteriyordu. Bir dönem kendisini bağlayarak anal yoldan tecavüze uğradığını hayal etmişti.

Hasta olağanüstü zekiydi, ancak yalnızca sevdiği bir öğretmen olduğunda ya da okuldan atılmakla tehdit edildiğinde çalışıyordu. Yoğun bir çaba göstermemesinin nedenlerinden biri, yeterince iyi bir not alamamaktan ve bunun sonucunda tümgüçlülük fantezilerini gözden geçirmek zorunda kalmaktan korkmasıydı. Hastanın ahlaki beklentileri son derece yüksekti. Ancak bir şeyi istediğinde, bu beklentilerden sapmasını kolayca akılcılaştırabiliyordu. Anne babasının züppeliğini ve toplumsal rekabet arzusunu eleştiriyordu. Bununla birlikte, kendisi de içsel olarak bu beklentileri karşılama zorunluluğu hissederken dışarıdan bunlara başkaldırması, onda büyük bir iç çatışmaya yol açıyordu. Bütün tepkileri aşırı yoğunluktaydı. Hiç arkadaşı olmamış ve diğer çocuklar tarafından dışlanmıştı. Bir önceki hasta gibi, annesini kendisini diğer çocuklarından daha çok sevdiğini söylemeye zorluyordu.

Annesinin kendisine yönelik davranışlarını da bir tür “analiz”e tabi tutuyor ve annesinin kendisini kendisiyle bir tuttuğu sonucuna varıyordu. Bu nedenle annesi tarafından ele geçirilmemek için ona karşı savunma geliştirmesi gerekiyordu. Burada hasta, kendisini annesinin bir parçası olarak hissetmeye ilişkin kendi çatışmasını açığa vuruyordu. Bu arzu fantezisi, annesini bütünüyle denetleme gereksinimiyle bir arada bulunuyordu.

Ergenlik döneminde yetişkin olmaktan korkuyor ve kısa çocuk elbiseleri giymekte ısrar ediyordu. Anne babası onu toplumsal etkinliklere katılmaya zorluyordu. Ancak genç erkeklerden çok korkuyordu. Cinsellikle ilişkili her şeyden, özellikle de cinsellikle bağlantılı durumlardan kaygı duyuyordu. Anne babasının bazı sözlerinden, onların cinsel yaşamı kötü ve kabul edilemez buldukları sonucunu çıkarmıştı. Buna rağmen, anne babasının cinsel yaşamı hakkında babasıyla uzun uzun konuşuyor ve onu birçok mahrem ayrıntıyı anlatmaya zorluyordu.

Üniversiteye giriş sınavlarına şaşırtıcı derecede iyi hazırlandı. Bunu yapmaktaki amacı, babası kadar becerikli ve güçlü olmaktı. Yaz aylarında bir kampta bulunduğu sırada kamp yöneticisine aşık oldu. Hem bu kişiyle hem de babasıyla ilgili çok sayıda ilişki düşüncesi geliştirdi ve hastaneye yatırılması gerekti. Çevresindeki her şeyi ve okuduğu her şeyi, babasının kendisi için belirli bir amaçla düzenlediği şeyler olarak görüyordu. Gazetede bir aile üyesinin ölüm ilanını okudu ve bunu da ilişki sanrısının içine kattı. Ancak bir ziyaret sırasında annesinin bu olay nedeniyle ne kadar üzgün olduğunu görünce yeniden gerçeklik sınaması yapabilir duruma geldi ve ardından sanrılarından birbiri ardına vazgeçti. (Annenin fiziksel olarak yanında bulunmasının, benliğin gerçekliği yeniden kateksisle yüklemeye yönelik ilk girişimini yeniden başlatması bakımından anlamlı olduğunu düşünüyorum.)

Bu iki hastanın yaşam öyküleri, içlerinden birinin psikotik çöküşüne kadar benzerlik gösterse de ikinci hasta çok daha ağır durumdaydı. Analiz, onun üstben sorunlarının çok daha ciddi olduğunu ortaya koydu. Her iki hasta da çevrelerini denetim altında tutmak istiyordu. Ancak ikinci hasta kendisini o kadar kötü biri olarak görüyordu ki yaşamında iyi olan hiçbir şeyi hak etmediğine inanıyordu. Zaten her şeyden umudunu kestiği için kötü davranmasına ve öç almasına izin veriyordu. Kendini, cehennemde yaşayan ve her yüz yılda bir günlüğüne cennete gitmesine izin verilen bir adamla karşılaştırıyordu. Bazen analizi, kendi fantezi dünyasındaki cennete benzetiyordu. Ancak analizin gerçek bir cennet olabilmesi için benim ne ailemin ne de arkadaşlarımın bulunması, yalnızca onun için var olmam gerekiyordu. Diğer insanlardan yalıtılmış olması, büyük ölçüde cehennemde bulunmak ve daha iyisini hak etmemek anlamına geliyordu.

Psikozu sırasında geliştirdiği ilişki düşüncelerinin birçoğu, cezalandırılma ve yok edilme korkularını kapsamlı biçimde inkar etmesine hizmet ediyordu. İlk hastada olduğu gibi, tümgüçlü denetim savunması da hiç kimse olmama, hiçbir şey ifade etmeme korkusunu savuşturuyordu. Ancak ikinci hasta, aynı zamanda son derece katı bir üstbenle de baş etmek zorundaydı. Bu üstben, benliğin daha erken bir gelişim evresinde ebeveyn figürlerine atfedilen tümgüçlü iktidarla donatılmıştı. Dolayısıyla hasta, altben ve üstben olmak üzere iki içsel cepheyle mücadele etmek zorundaydı.

İlk hastanın üstben çatışmaları ise farklı nitelikteydi. Bu çatışmalar, terk edilme ve ardından çaresiz kalma korkusu tarafından belirleniyordu. Suçluluk duyguları, kramp nöbetlerinde ve diğer ağrılarda yoğunlaşmış görünüyordu. Üstbenindeki kısmi zayıflığın kendine özgü biçiminin, daha iyi prognozunu belirlediği düşünülebilir. Nitekim şimdiye kadar onun benliği, ikinci hastanın benliğinin maruz kaldığı ölçüde ağır bir yük altında kalmamıştı. İlk hasta bir sınır vakası olarak kalmıştı.

Sonuç

Çocuklar ve ergenler arasında, belirtileri nevrozdan farklı olan bir grup hasta bulunmaktadır. Bunların bazıları daha sonra açıkça tanımlanabilen, belirgin psikotik belirtiler geliştirir. Sözde sınır vakaları olarak adlandırılan diğerleri ise birçok açıdan bu hastalara benzer, ancak her zaman belirgin bir psikoz geliştirmez.

Prognoz açısından en yeni araştırmaların tümü, bu sınır vakalarındaki bozuklukların esas olarak benlikten ve benliğin gelişimindeki aksaklıklardan kaynaklandığı konusunda birleşmektedir. Bozukluğun derecesi yaşa göre değişebilir. Bu vakaların tümünde benlik bozukluğu, anneyle kurulan patolojik bir nesne ilişkisinde kendini gösterir. Gerilimlerden kurtarıcı olarak yaşantılanan anneye yönelik erken güven duygusu gelişemez. Oysa bu güven, kalıcı bir nesne tasarımının oluşmasının temel koşulu olarak kabul edilmektedir. Bu nedenle bu çocuklar, annelerinden kaynaklanan engellenmelere patolojik ölçüde tahammülsüzdür.

Bu gelişimsel başarısızlığın sonucunda, benliğin, altbenin talepleri karşısındaki çaresizliğini yansıtan kaygı durumları ortaya çıkar. Bu vakalardaki kaygı, bir sinyal kaygısı değil, görece önemsiz engellenmeler karşısında yaşanan travmatik kaygıdır. Bu hastaların dış dünyaya verdikleri tepkiler, benliğin dürtü talepleri karşısındaki çaresizliğinin içsel-ruhsal durumunu yansıtır.

Bu vakalardaki prognoz, hem ilkel benlikteki yetersizliğin niteliğine hem çevrenin patolojik etkilerine hem de gelişim sırasında ortaya çıkan rastlantısal etkenlere bağlıdır.

Bu çocuklar, anneyi yeniden tanıyabildikleri, ancak kendilerini hala onun bir parçası olarak yaşantıladıkları evreye geldiklerinde, annelerinden doyum bulacaklarına ilişkin güven duygusundan yoksundurlar. Annelerinden kaynaklanan her türlü engellenmeye, sanki annelerini bütünüyle kaybediyorlarmış ve korkunç bir felaketle karşı karşıyaymışlar gibi tepki verirler. Bu durumda anne ile benlik arasında hiçbir farklılaşma gerçekleşmez ya da bu farklılaşma ancak çok eksik bir biçimde ortaya çıkar. Ortaya çıkan patolojik sonuçlar, her vakada yoğunluk ve kapsam bakımından farklılık gösterir.

Cocukluk ergenlik borderline 1024x576

İlk yorumu bırak